Blwyddyn Newydd, Dechrau Newydd – llwyddwch yn 2019!

11.01.2019

Wrth i fis Ionawr gychwyn a chyfnod gwledda’r Nadolig ddirwyn i ben, mae’n bur debyg y bydd y rhan fwyaf ohonom wedi gosod rhai nodau neu dargedau newydd i’n hunain i’w anelu atynt yn 2019.

Runners

P'un a yw'r nodau hyn wedi bod yn rhan o adduned Blwyddyn Newydd uchelgeisiol i newid eich bywyd neu i newid eich hunain - neu hyd yn oed yn rhan o nod llai uchelgeisiol o gael mis Ionawr ‘sych’ – rydyn ni gyd yn ymwybodol y bydd llawer iawn ohonom ni byth yn cyflawni’n nodau.

Er efallai bod gennym y dyhead i newid rhywbeth yn ein bywydau, gwyddom ym maes seicoleg iechyd nad yw ein bwriadau bob tro’n arwain at gyflawni’r ymddygiad gwirioneddol hwnnw. Er enghraifft, sawl un ohonom sydd wedi bwriadu mynd i'r gampfa ar y ffordd adref o'r gwaith ond yn penderfynu trulio’r noson ar y soffa yn ein tracwisg yn lle?

Mae Dr Ceri Phelps, Seicolegydd Iechyd cofrestredig a Chyfarwyddwr Academaidd Seicoleg ym Mhrifysgol Cymru Y Drindod Dewi Sant, yn glaw ar ei harbenigedd i rannu camau cymharol syml y gallwn ni gyd eu cymryd yn ein bywydau bob dydd er mwyn cynyddu ein cyfle i wireddu ein nodau.

1. Gwnewch gynllun
Mae'n swnio'n amlwg, ond mae'r rhan fwyaf ohonom dim ond yn ffurfio cynlluniau neu fwriadau eang - efallai i golli stôn mewn pwysau neu i fynd i'r gampfa yn amlach neu i yfed llai o alcohol - ac yn methu meddwl am gynllunio'r camau bach hynny a fydd mewn gwirionedd yn ein helpu i gyrraedd ein nôd. Gall y camau bach hyn ffurfio "bwriadau gweithredu" - cynllun penodol o SUT y gallwn ni sicrhau ein bod ni’n mynd i'r gampfa’n amlach.

Gallai’r cynlluniau hyn amrywio o ddewis campfa ger eich cartref; cadw at ddiwrnodau penodol o'r wythnos fel na fyddwch yn gwneud cynlluniau eraill ar yr un noson neu i benderfynu o flaen llaw pa ddiod di-alcohol y byddwch chi’n yfed.
Gosodwch dargedau wythnosol ar eich cyfer sy’n torri’ch nôd gwreiddiol lawr i gamau bach ac yn bwysig, meddyliwch am y nodau neu'r bwriadau a fydd yn cystadlu gyda’ch bwriad gwrieddiol a sut y byddwch chi’n delio ag unrhyw rwystr a allai eich atal rhag cwblhau eich nod penodol y diwrnod hwnnw.

2. Ymwnewch â phobl sydd â nodau tebyg neu gyda phobl a fydd yn eich cynorthwyo i geisio cyflawni'ch nodau.
Cydnabyddir cefnogaeth gymdeithasol mewn seicoleg fel ffactor hynod gymhellol a all ein gwneud yn fwy tebygol o lwyddo yn ein nodau. Dewiswch fod o gwmpas pobl gadarnhaol sy'n eich cynorthwyo yn hytrach na phobl negyddol sy'n rhoi pwysau cymheiriaid negyddol arnoch i beidio â gwneud y pethau rydych chi am eu gwneud.

Mae maes seicoleg ymddygiadol yn dweud wrthym fod atgyfnerthu cadarnhaol ac adborth yn parhau i sicrhau cymhelliant. Dyna’r rheswm y mae cymaint o apiau iechyd yn rhoi sylwadau “da iawn” a data i chi ar eich cynnydd – mae’n caniatau atgyfnerthu rhithwir a chymorth cymdeithasol yn ogystal ag anogaeth gwirioneddol.

3. Rheolwch eich ysfeydd
Mae astudiaethau wedi dangos mai un o'r heriau mwyaf yr ydym yn eu hwynebu fel bodau dynol sy'n ceisio rheoli neu newid ein hymddygiad yw’r ffaith nad ydym bob amser yn gweithredu fel penderfynwyr rhesymegol. Yn hytrach, mae ein hymddygiad yn cael ei yrru gan ein emosiynau, yr ysfeydd a’r ysgogiadau y teimlwn ni ar yr adeg benodol honno - fel y teimlad a gawn wrth aros i'n coffi i gael ei lunio'n gariadus tra hefyd yn brwydro yn erbyn yr ysfa i fwynhau'r darn blasus o gacen siocled sydd hefyd yn eistedd ar y cownter o’n blaen ni.

Mae economeg ymddygiadol neu’r "Nudge Theory" yn dweud wrthym ein bod ni'n byw mewn byd a gynlluniwyd i’n twyllo neu’n "gwthio" ni tuag at rai dewisiadau neu ymddygiadau nad ydynt o anghenraid yn iach i ni. Er bod hyn yn dechrau newid - er enghraifft, gallwn nawr gael darn o ffrwyth yn lle pecyn o greision gyda chynigion cinio arbennig - mae bod yn ymwybodol o'r anawsterau neu’r pethau hynny y gallwn ni fod yn rhoi mewn iddyn nhw yn ein helpu i nodi ffyrdd y gallwn ni ddweud “na” yn amlach.

4. Byddwch yn ddynol
Yn olaf, cofiwch mai'r ffordd i gyrraedd ein nodau, a gobeithio parahau â nhw yn yr hir dymor, yw cydnabod ein bod ni'n fodau dynol - ac mae bod yn ddynol yn golygu dysgu i ddelio, derbyn a myfyrio ar ein llwyddiannau a'n rhwystredigaeth mewn bywyd. Nid yw peidio cyrraedd y gampfa yn ystod wythnos brysur, neu roi mewn i wydraid bach o win ar nos Wener, yn ein gwneud ni’n fethiant. Gall cymryd ymagwedd ddynistaidd at ein hymdrechion, bod yn garedig i ni’n hunain ac ymgorffori'r eiliadau bach hynny o garedigrwydd dynol, ein galluogi ni i lwyddo yn y pen draw.

Dr Ceri Phelp

Mae Dr Ceri Phelps yn aelod siartredig o Gymdeithas Seicolegol Prydain ac mae wedi’i chofrestru gyda’r Cyngor Gofal Iechyd Proffesiynau fel Seicolegydd Ymarferol. Mae’n ymchwilydd gweithredol ym maes seicoleg iechyd a seico-oncoleg ac yn Uwch Gymrawd yr Academi Addysg Uwch.

Gwybodaeth Bellach

I gael rhagor o wybodaeth, cysylltwch â Sian-Elin Davies, Prif Swyddog Cyfathrebu a Chysylltiadau Cyhoeddus ar 01267 676908 / 07449 998476 / sian-elin.davies@uwtsd.ac.uk