Jan White, Athro Ymarfer yn y Drindod Dewi Sant yn annerch Myfyrwyr y Blynyddoedd Cynnar yng Nghaerfyrddin

03.12.2018

Yn ddiweddar, croesawodd Prifysgol Cymru Y Drindod Dewi Sant Jan White, Athro Ymarfer yn y Blynyddoedd Cynnar, i gampws Caerfyrddin i draddodi cyflwyniad Saesneg â’r teitl Beyond connecting: Constructing 'ecological identity' through play in nature from birth to seven years.

Jan White, Professor of Practice

Gan weithio fel ymgynghorydd annibynnol ar draws y DG ac yn rhyngwladol, mae’r Athro Jan White yn feddyliwr ac awdur blaenllaw ar chwarae yn yr awyr agored, yn eiriolydd dros ddarpariaeth o safon uchel yn yr awyr agored ar gyfer gwasanaethau i blant o’u genedigaeth i saith oed, ac yn gyd-sylfaenydd/cyfarwyddwr strategol Early Childhood Outdoors, y Ganolfan Genedlaethol ar gyfer Chwarae, Dysgu a Lles yn yr Awyr Agored.   Fe’i gwnaethpwyd yn Athro Ymarfer gan y Drindod Dewi Sant yn ystod yr haf.

Yn ystod ei chyflwyniad, siaradodd yr Athro Jan White â myfyrwyr a staff Blynyddoedd Cynnar am y modd y gallai ymlyniad â byd natur gychwyn yn ystod plentyndod cynnar, beth sy’n gwneud i blentyn ifanc deimlo’n gartrefol ym myd natur, a sut gellir meithrin yr awydd i ofalu am ein hamgylchedd naturiol.

“Mae’r cyflwyniad hwn yn cyflwyno fframwaith damcaniaethol esblygol sy’n cynnal y lluniad o ‘hunaniaeth ecolegol’ fel rhan o’r ymdeimlad cynyddol o’r hunan, drwy chwarae ym myd natur.  Dynodwyd pedwar ar ddeg o ‘lwybrau’ a allai wneud y ffin rhwng yr hunan a’r amgylchedd yn fwy mân-dyllog drwy dair haen o ryngweithio sy’n dwysáu,” meddai'r Athro White.   “Mae’r dull yn darparu model y mae modd rhoi prawf arno, gan gynnig fframwaith ar gyfer datblygu amgylcheddau yn yr awyr agored i blant ifanc sydd â phosibiliadau perthnasol ar gyfer chwarae.  Pan fydd yr ‘ymlyniad’ â natur yn ddiogel, gall y plentyn dynnu ar natur yn therapiwtig, gyda’r potensial hefyd i greu'r angen i weithredu dros stiwardiaeth o’r amgylchedd ar hyd ei oes.”

Mae gan yr Athro Jan White radd BSc dosbarth cyntaf mewn Gwyddor Pridd gan Brifysgol Reading, MSc mewn Ecoleg gan Brifysgol Cymru, Bangor a TAR mewn Gwyddoniaeth ac Addysg Awyr Agored gan Brifysgol Caerwysg.   A hithau â mwy na thri deg o flynyddoedd o brofiad ym myd addysg, mae wedi datblygu ymrwymiad dwfn ag effaith bwerus gyson yr awyr agored ar blant ifanc.   Mae wedi datblygu cefnogaeth genedlaethol ar gyfer darpariaeth awyr agored i’r blynyddoedd cynnar drwy Learning through Landscapes ac Early Excellence, a lluniodd gyrsiau ôl-raddedig yn y Ganolfan er Ymchwil i Blentyndod Cynnar.

Yn ogystal â bod yn Aelod Cysylltiol gydag Early Education, yn gynullydd ar gyfer rhwydwaith cenedlaethol Landscapes for Early Childhood ac yn aelod o fwrdd cynghori’r Gymdeithas Ryngwladol er Addysgeg Natur, mae’r Athro Jan White hefyd yn darparu hyfforddiant, anerchiadau cynadleddau ac ymgynghoriaeth ar gyfer ystod eang o leoliadau blynyddoedd cynnar.   

Mae’r Athro White wedi derbyn gwobrau cenedlaethol am ei dau lyfr, Playing and Learning Outdoors ac Every Child a Mover, mae’n olygydd Outdoor Provision in the Early Years  a chydweithiodd gyda Siren Films i wneud DVDs hyfforddi sydd hefyd wedi ennill gwobrau.   Mae’i menter arloesol gyda MuddyFaces, Creu Cegin Fwd wedi cael dylanwad sylweddol ar brofiadau plant ifanc o chwarae yn yr awyr agored ar draws y DG ac mae ar gael mewn deg iaith, yn cynnwys y Gymraeg a’r Saesneg.

“Rydym ni wrth ein bodd bod Jan wedi derbyn ein gwahoddiad i ymuno â’r Athrofa yn y Drindod Dewi Sant yn Athro Ymarfer ac mae wedi bod yn wych ei chroesawu i siarad â’n staff a’n myfyrwyr yng Nghaerfyrddin,” meddai Dr Jane Waters, Deon Cynorthwyol Ymchwil, Athro Cysylltiol ar gyfer y Blynyddoedd Cynnar yn y Drindod Dewi Sant.  

“Mae hi wedi ymroddi yn ystod y ddau ddegawd diwethaf i gyfoethogi profiadau plant ifanc yn yr awyr agored ac yn yr un modd mae wedi darparu cyfleoedd dysgu proffesiynol eithriadol ar gyfer y rheini sy’n gweithio gyda nhw.  Mae hi wedi defnyddio’i gwybodaeth eang am feysydd syniadaeth academaidd cysylltiedig er mwyn mynegi safbwynt cydlynol ac o hwnnw gallwn ddeall gwerth profiadau yn yr awyr agored i blant ifanc ac ystyried y ffordd orau o’u darparu; mae’i gwaith esblygol gyda ‘hunaniaeth ecolegol’ yn gyffrous iawn yn wir.”

Jan White, Professor of Practice

Mae’r Athro Jan White yn falch o fod wedi’i dyfarnu’n Athro Ymarfer mewn cydnabyddiaeth o’i harweinyddiaeth ragorol ac mae wrth ei bodd i fod yn gysylltiedig â’r Drindod Dewi Sant.

“Mae gan addysg yng Nghymru a’r Drindod Dewi Sant eu cryfderau eu hun mewn nifer o feysydd perthnasol iawn ar gyfer datblygu gwaith mewn chwarae a dysgu yn yr awyr agored.   Mae addysg ar gyfer datblygu cynaliadwy a dinasyddiaeth fyd-eang wrth wraidd holl system addysg Cymru ac mae’r Cyfnod Sylfaen o 3-7 oed wedi’i leoli’n gadarn o fewn yr agenda hon.   Mae’r Cyfnod Sylfaen yn annog dull sydd ynghlwm â chwarae a dysgu drwy brofiadau sy’n pwysleisio’r awyr agored fel amgylchedd dysgu.

“Wrth ochr tîm Blynyddoedd Cynnar cadarn a sefydledig, ac ynghyd â phwyslais strategol ar gynaliadwyedd, yn ddiweddar mae Athrofa Addysg y Brifysgol wedi derbyn achrediad gan Gyngor y Gweithlu Addysg, sy’n ei gwneud yn un o’r prif ddarparwyr addysg athrawon yng Nghymru,” ychwanega.

Wrth drafod ei rôl newydd, mae'r Athro White yn siarad am ei gwaith helaeth ym maes y Blynyddoedd Cynnar a’i effaith ar ei hymarfer:

“Ar hyd fy 30 mlynedd ym maes addysg, rwyf bob amser wedi cael fy nghymell i arsylwi’n fanwl ac ymchwilio i blant yn yr awyr agored ac i weithio ar fy ngallu i weld beth sy'n digwydd i’r plentyn yn yr awyr agored, a beth yw ei ryngweithiad â’i amgylchedd a’i berthynas ag ef.   Mae hyn yn sail i fy niddordeb mawr ynghylch pam ei fod yn amgylchedd mor bwerus i blant ifanc o'u genedigaeth i saith oed, ac rwyf wedi defnyddio’r ymwybyddiaeth a’r ddealltwriaeth hon yn gyson i ystyried beth yw’r ffordd orau i ni harneisio potensial rhyfeddol yr awyr agored ar gyfer lles, chwarae a dysgu, drwy eiriolaeth, ysgrifennu, hyfforddi a datblygu pecynnau cefnogi cenedlaethol.

“Rwyf i wrth fy modd bod y dyfarniad hwn yn cydnabod pwysigrwydd ac ymrwymiad y blynyddoedd cynnar fel sector.   Mae Athro Ymarfer yn rhywbeth newydd yn y DG, y mae Prifysgol Cymru yn ei arwain mewn nifer o ddisgyblaethau er mwyn anrhydeddu gwaith a gyflawnwyd gan bobl sy’n gweithio yn y maes ac er mwyn dod â’r ymarfer hwn i mewn i’r brifysgol er budd y myfyrwyr a’r staff.   Rwy’n credu mai hwn yw’r tro cyntaf i’r statws hwn gael ei ddyfarnu ym maes addysg plentyndod cynnar - a gobeithio ei fod yn un ymhlith dyfarniadau pellach ar y lefel hon, a thrwy hynny y bydd yn codi statws y syniadaeth wybodus a’r arfer ymchwiliol rydym yn eu cyflawni bob dydd.

“Rwyf wedi fy nghyffroi gan y cyfleoedd sy’n gorwedd o’n blaenau drwy’r berthynas hon â’r Brifysgol.   Yn benodol bydd yn gymorth enfawr i yrru llinynnau ein gwaith i godi statws ac effaith gweithio gyda’r awyr agored ym maes datblygiad ac addysg plentyndod cynnar drwy ymchwil, hyfforddiant a chymwysterau.”

I gael rhagor o wybodaeth am gyrsiau Blynyddoedd Cynnar yn Y Drindod Dewi Sant, ewch i www.uwtsd.ac.uk/cy/blynyddoedd-cynnar

Gwybodaeth Bellach

 

I gael rhagor o wybodaeth, cysylltwch â Sian-Elin Davies, Prif Swyddog Cyfathrebu a Chysylltiadau Cyhoeddus ar 01267 676908 / 07449 998476 / sian-elin.davies@uwtsd.ac.uk