Yr Arglwydd Murphy o Dorfaen yn derbyn Doethuriaeth Anrhydeddus


10.07.2018

Mae’r Gwir Anrhydeddus Yr Arglwydd Murphy o Dorfaen wedi derbyn Doethuriaeth Anrhydeddus (Doethur mewn Llenyddiaeth) yn ystod seremoni raddio ym Mhrifysgol Cymru y Drindod Dewi Sant yn Abertawe heddiw (Dydd Mawrth, Gorffennaf 10).

Paul Murphy

Ganwyd yr Arglwydd Paul Murphy yn 1948. Daw ei deulu o Abersychan, ger Pont-y-pŵl, yn Nhorfaen. Mynychodd Ysgol Gatholig St Francis ac Ysgol Gorllewin Mynwy, cyn mynd i Goleg Oriel, Rhydychen, yn 1967, i astudio hanes.

Cafodd yr Arglwydd Murphy ei swydd gyntaf gyda’r CWS, ac wedyn, fel darlithydd mewn Hanes a Gwleidyddiaeth yng Ngholeg Addysg Bellach Glyn Ebwy (Coleg Gwent bellach). Daeth yn aelod o Gyngor Bwrdeistref Torfaen yn 1973, a gwasanaethodd fel Cadeirydd y Pwyllgor Cyllid am 10 mlynedd. Roedd wedi dod yn aelod o’r Blaid Lafur ym 1964, ac ef oedd Ysgrifennydd y Blaid Lafur ym Mhont-y-pŵl/Torfaen am ddeuddeng mlynedd.

Ym 1987, olynodd Leo Abse fel AS Torfaen, a bu’n aelod o'r Pwyllgor Materion Cymreig cyn dod yn Weinidog yr Wrthblaid dros y Swyddfa Gymreig, swydd a ddaliwyd ganddo am bum mlynedd. Fe’i penodwyd wedyn gan y cyn-Brif Weinidog Tony Blair i swyddi ar y Fainc Flaen yn ymwneud â Gogledd Iwerddon, Materion Tramor ac Amddiffyn.

Yn cyflwyno’r Ddoethuriaeth Anrhydeddus oedd Roger Maidment, Deon y Gyfadran Busnes a Rheolaeth.  Dywedodd:

“Mae'n bleser mawr gennyf heddiw i gyflwyno’r Arglwydd Murphy o Dorfaen, ar gyfer gradd Doethuriaeth Anrhydeddus mewn Llenyddiaeth am wasanaethau i Gymru ac yn rhyngwladol.

Yn aelod ymroddedig o Dŷ'r Arglwyddi, mae Paul yn parhau â'i ymdrechion yng Ngoledd Iwerddon yn enwedig o safbwynt heriau Brexit ar gyfer ffin Iwerddon.

Yn fyfyriwr hanes a Chymrawd Anrhydeddus o Goleg Oriel, Rhydychen; Mae’r Arglwydd Murphy o Dorfaen, trwy ei ymdrechion fel Gweinidog, wedi sicrhau ei le ei hun yn hanes Cymru ac Iwerddon ac rwy'n falch iawn o’i gyflwyno i’r gynulleidfa hon heddiw."

Wrth dderbyn yr anrhydedd dywedodd Yr Arglwydd Murphy:

"Mae'n wych gallu dod yn ôl i'r ddinas arbennig hon ac i'r neuadd wych yma ac mae'n fraint cael y Ddoethuriaeth Anrhydeddus hon – Doethur mewn Llenyddiaeth. Yr hyn sydd hefyd yn arbennig i mi yw gallu derbyn y radd hon yn y Brifysgol ragorol hon. Fel y mae llawer ohonoch yn gwybod, mae gwreiddiau'r Brifysgol yn mynd yn ôl i'r 1820au pan sefydlwyd prifysgol yn Llambed. Mae'n brifysgol ryngwladol - nid yn unig mae'n darparu graddau i bobl o Gymru a'r DU, ond y tu hwnt ac yn ôl pob tebyg i'r rhan fwyaf o'r cyfandiroedd yn y byd.

Mae’n ddiwrnod gwych heddiw lle gallwn ddathlu llwyddiannau pobl ifanc sydd wedi mynd trwy tair blynedd yn y Brifysgol ac mae hwn yn bwynt pwysig yn eich bywydau – adeg y byddwch bob amser yn ei gofio yn yr un modd â’r adeg y daethoch i i'r Brifysgo.  Mae hwn yn gam arall yn eich bywyd ac mae'n un pwysig iawn. Efallai un diwrnod y bydd un ohonoch chi, mwy nag un ohonoch efallai, yn dod yn wyddonydd cyfrifiadur, yn beiriannydd gwych, yn arweinydd gwych – pwy sy’n gwybod? Ond un peth sy’n sicr, ni fyddai hynny'n bosibl heb yr addysg wirioneddol arbennig yr ydych wedi'i gael yn y Brifysgol hon. "

Ym 1997, penodwyd yr Arglwydd Murphy yn Weinidog dros Ddatblygu Gwleidyddol yng Ngogledd Iwerddon ac yn Ddirprwy i’r Ysgrifennydd Gwladol, y diweddar Mo Mowlam. Bu'n gyfrifol am gadeirio llawer o’r trafodaethau a arweiniodd at Gytundeb Dydd Gwener y Groglith 1998. Y flwyddyn ganlynol fe’i gwnaed yn Gyfrin Gynghorydd, ac fe’i dyrchafwyd hefyd i’r Cabinet fel Ysgrifennydd Gwladol Cymru. Bu’n ddeiliad y swydd hon am dair blynedd cyn dod yn Ysgrifennydd Gwladol Gogledd Iwerddon.

Gadawodd yr Arglwydd Murphy y llywodraeth yn 2005, ac fe’i penodwyd yn Gadeirydd y Pwyllgor Cudd-wybodaeth a Diogelwch sy’n goruchwylio MI5, MI6 a GCHQ. Yn 2007, fe’i gwnaed yn Ysgrifennydd Gwladol Cymru gan Gordon Brown, yn golygu i bob pwrpas mai ef oedd y person cyntaf i fod wedi dal y swydd ddwywaith. Ddwy flynedd ar ôl hynny, ymddeolodd o’r Senedd yn 2015. Fe’i gwnaed yn Arglwydd am Oes yn yr un flwyddyn, gan dderbyn y teitl yr Arglwydd Murphy o Dorfaen, o Abersychan, yn Sir Gwent.

Mae’r Arglwydd Murphy yn Farchog y Babaeth, ac yn Gymrawd Anrhydeddus Coleg Oriel, Rhydychen, a Phrifysgol Glyndwr. Mae ganddo D. Univ. er Anrhydedd o Brifysgol De Cymru. Mae ei hobïau yn cynnwys cerddoriaeth glasurol a choginio.

Gwybodaeth Bellach

I gael rhagor o wybodaeth, cysylltwch ag Arwel Lloyd trwy anfon neges e-bost at Arwel.lloyd@uwtsd.ac.uk / 01267 676663