Ydds Hafan  -  Ystafell Newyddion  -  Newyddion y Brifysgol  -  Datganiadau i'r Wasg 2019

Athro o Brifysgol Cymru Y Drindod Dewi Sant yn taflu goleuni ar y risg hanesyddol o Tswnami yng Nghefnfor yr India


08.10.2019

Ar y pryd, ystyrid bod tswnami dydd San Steffan 2004 yng Nghefnfor yr India yn hollol annisgwyl, ond mae ymchwil daearegol wedi dangos ers hynny fod o leiaf dau ddigwyddiad tswnami niweidiol arall wedi bwrw’r rhanbarth dros y 1000 o flynyddoedd diwethaf.

The granite north coast of Penang island

Mae arfordir gogleddol gwenithfaen ynys Penang yn cynnwys dyddodion clogfeini helaeth y mae modd cynnal arolwg ohonynt a’u dadansoddi er mwyn deall effaith tonnau tswnami hanesyddol (ffotograff: yr Athro Simon Haslett).

Er mwyn mesur maint digwyddiadau tswnami hanesyddol o’r fath, a deall effaith tswnami 2004 yn well, ymgymerodd yr Athro Simon Haslett - Athro mewn Daearyddiaeth Ffisegol ac yn Pro Is-Ganghellor ym Mhrifysgol Cymru a Phrifysgol Cymru Y Drindod Dewi Sant - ag ymchwiliad maes ar ynys Falaysiaidd Penang yng Nghulfor Malacca lle mae’r forffordd yn agor i mewn i Gefnfor India.

Mae ynys Penang yn gorwedd yn gymharol agos at uwchganolbwynt daeargryn Swmatra a ysgogodd tswnami 2004 a lle, yn drasig, y bu farw 54 o drigolion y cymunedau arfordirol yn y trychineb naturiol.  Gwelwyd bod ton y tswnami’n fwy na 3m o uchder pan ddaeth i’r lan yn Penang, gan lifo dros iseldiroedd yr arfordir a hyrddio yn erbyn clogwyni a phentiroedd.

Fe wnaeth Yr Athro Simon Haslett, aelod o’r Grŵp Ymchwil Arfordirol a Morol, a arolwg o ddyddodion clogfeini yn Penang sy’n rhoi tystiolaeth o effaith digwyddiadau tswnami’r gorffennol.

“Mae’r canlyniadau wedi cael eu dadansoddi gyda’r Athro Bernardine Wong yn rhan o gydweithrediad rhyngwladol gyda Phrifysgol Malaya ac fe’u cyhoeddwyd yn ddiweddar yn rhifyn mis Medi o’r Journal of Geology fel cyfraniad at Brosiect Rhaglen Geowyddoniaeth Ryngwladol UNESCO Newidiadau yn lefel y môr o funudau i filenia,” meddai’r Athro Simon Haslett.

“Daw’r astudiaeth i’r casgliad nad oes tystiolaeth faes i awgrymu bod maint y digwyddiadau tswnami hanesyddol cynharach nac uchder y tonnau pryd hynny’n sylweddol uwch na digwyddiad 2004, dealltwriaeth sy’n bwysig o ran ystyried cynllunio ar gyfer peryglon naturiol yn y rhanbarth,” atega.

I ddarllen y  papur llawn yn y Journal of Geology ewch i wefan Gwasg Prifysgol Chicag, sef:  https://www.journals.uchicago.edu/doi/abs/10.1086/704255 (angen tanysgrifio).

 

 

Gwybodaeth Bellach

I gael rhagor o wybodaeth, cysylltwch â Siân-Elin Davies, Prif Swyddog Cyfathrebu a Chysylltiadau Cyhoeddus ar 01267 676908 / 07449 998476 sian-elin.davies@pcydds.ac.uk