Ydds Hafan  -  Ystafell Newyddion  -  Newyddion y Brifysgol  -  Datganiadau i'r Wasg 2019

Darlithwyr o Brifysgol Cymru Y Drindod Dewi Sant y tu ôl i gyfres newydd o lyfrau Anthropoleg ac Archeoleg


13.09.2019

Mae dwy ddarlithwraig o gampws Prifysgol Cymru y Drindod Dewi Sant yn Llambed yn golygu cyfres o lyfrau o’r enw Materialities in Anthropology and Archaeology a gyhoeddir gan Wasg Prifysgol Cymru.

Materialities in Anthropology and Archaeology_Book Covers

Mae Dr Luci Attala, Anthropolegydd Cymdeithasol, a Dr Louise Steel, Archeolegydd, wedi dod ynghyd i weithio ar gyfres traws-ddisgyblaethol sy’n cynnig archwiliad amserol i’r byd materol a lle pobl o’i fewn. 

Tra bod damcaniaethau traddodiadol ar fateroliaeth wedi canolbwyntio ar sut mae gwrthrychau yn llunio bywydau pobl, mae’r gyfres hon yn lle hynny yn bwriadu dangos sut mae’r byd yn cynnwys cyfosodiadau o ddefnyddiau rhyngweithiol, a dangos, o ganlyniad, rôl gyfansoddol a gweithredol mater wrth lunio bydoedd materol.

Cafodd y llyfr cyntaf yn y gyfres - How Water Makes Us Human: Engagements with the Materiality of Water – ei gyhoeddi ym mis Ebrill ac ynddo gwelir Dr Luci Attala, Uwch Ddarlithydd Anthropoleg ar gampws Y Drindod Dewi Sant yn Llambed yn cyflwyno disgrifiad trylwyr o’r berthynas rhwng bodau dynol a dŵr.

Mae dŵr yn chwarae rôl hanfodol mewn llunio bywydau dynol, ond yn gynyddol gwelwn ein hunain yn ddigyswllt ag, a hyd yn oed yn amgenach na’r, byd materol o’n cwmpas; er bod dŵr a phobl yn llifo gyda’i gilydd i lunio ei gilydd, methwn ag adnabod y cysylltiad annatod.

Yn null traws-ddisgyblaethol yr astudiaeth hon, sy’n tynnu ar anthropoleg, astudiaethau datblygu, astudiaethau diwylliannol, astudiaethau amgylcheddol, daearyddiaeth a daearyddiaeth ddynol, mae Dr Luci Attala yn rhoi gwybodaeth anthropolegol am ddŵr ar waith yn Kenya, Cymru a Sbaen er mwyn cydosod cyfoeth amrywiol o ddeunydd i ddangos sut mae endidau yn effeithio ar ei gilydd drwy eu materoliaeth.

Drwy gydol y cyhoeddiad, mae Luci yn annog dull holistaidd tuag at y byd a phopeth o’i fewn, gan gyflwyno neges ehangach am berthnasau dynol â’r amgylchedd yn ei grynswth.

“Rydyn ni'n mewn man penodol yn hanes sydd bellach wedi'i enwi'n swyddogol fel Oes yr Anthroposen - enw sy'n awgrymu bod bodau dynol yn cael effaith ar y blaned mewn ffordd na ddigwyddodd erioed o'r blaen a dyma'r pwynt sy’n sylfaen i’r gyfres hon,” meddai Dr Luci Attala.

“Yr hyn rydyn ni'n ceisio'i wneud gyda'r gyfres hon yw creu ffordd newydd o edrych ar y byd ffordd newydd o ddadansoddi - ffordd newydd o ddeall y byd sy'n tynnu pobl ynghyd â gweddill y byd materol felly nid yw'n gweld unrhyw wahaniaeth rhwng y deunyddiau sy'n ffurfio’n cyrff a'r deunyddiau sy'n ffurfio dywed y dŵr yn rhedeg ar nant. Yr hyn rydyn ni'n ceisio ei wneud yw helpu pobl i ddeall bod y byd yn cynnwys cyfres o sylweddau corfforol rhyngweithiol ac y mae bodau dynol bron fel casgliad o'r rhai sy'n integreiddio, rhannau rhyngberthynol - a chyn gynted ag y byddwch chi'n dechrau gweld y byd yn y termau hynny mae'n rhaid i chi, trwy ddiffiniad, ddechrau meddwl am y byd mewn ffordd wahanol a sut rydych chi'n mynd i ddefnyddio'r agweddau materol hynny o'r byd nail ai er budd bywyd neu er mwyn ei ddiraddio, ei lygru ac i achosi problemau arno.


“Yn sail i hyn i gyd mae neges amgylcheddol - galwad i bobl ailystyried beth yw'r byd - ac i bobl beidio defnyddio'r byd ond yn hytrach i bobl gydnabod bod y dŵr sy'n rhedeg i'ch corff yn siapio sut y gallwch chi ymddwyn,” atega Luci. “Er enghraifft, mae’r ffaith bod yna lawer o blastig yn ein dŵr bellach yn golygu bod dŵr yn symud yn wahanol ac yn methu â symud yn yr un ffordd ag yr arferai. Gobeithio y bydd y gyfres hon yn annog pobl i feddwl sut mae'n rhaid i ni beidio â thrin y dŵr yn niweidiol neu fod yn rhaid i ni o leiaf meddwl am ganlyniadau'r hyn rydyn ni'n ei wneud - nid yn unig i gadw bodau dynol yn fyw ond i gadw'r ecosystem gyfan yn fyw.”

Cyhoeddwyd yr ail lyfr yn y gyfres ym mis Mai o dan yr enw Body Matters: Exploring the Materiality of the Human Body.

Wedi’i olygu gan Dr Louise Steel, Darllenydd mewn Archeoleg Môr y Canoldir ar gampws y Brifysgol yn Llambed ar y cyd gyda Dr Luci Attala, nôd Body Matters yw ein hatgoffa ein bod yn rhan o’r byd materol a dangos pwysigrwydd deall bod y defnyddiau eraill sydd ar gael mewn tirweddau amrywiol yn effeithio arnom yn sylfaenol ac yn ein llunio.  Mae’r penodau yn dod at ei gilydd i ddangos natur gorfforol gigog ac esgyrnog sylfaenol bodau dynol.

Yn y llyfr hwn, mae’r golygyddion yn tynnu ar ystod eang o ddefnyddiau gan gynnwys cyfraniadau gan arbenigwyr ym meysydd anthropoleg, archeoleg ac astudiaethau canoloesol, gydag astudiaethau achos o ogledd Ewrop, y Dwyrain Agos, Dwyrain Affrica ac Amazonia – a phob un yn amlygu materoliaeth gynhenid y ddynoliaeth a’r cysylltiadau annatod sydd gennym â gweddill y byd materol.

“Yr hyn rydyn ni’n ei wneud yn y llyfr hwn yw tynnu ar amrywiaeth o wahanol ddisgyblaethau - archeoleg, anthropoleg ac astudiaethau canoloesol - gan edrych ar y gwahanol ffyrdd y mae pobl wedi deall y corff dynol dros amser,” meddai Dr Louise Steel. “Yr hyn rydyn ni hefyd yn ei gwestiynu syniadaeth Descarte o’r ail ganrif ar bymtheg sy’n nodi bod bodau dynol ar wahân i’r byd. Rydyn ni'n herio'r syniad hwn ac yn dweud ein bod ni mewn gwirionedd yn rhan o fater y byd a'n bod ni'n rhan o'r mater sy'n llifo ynghyd â'r amgylchedd ehangach.”

Bydd y llyfr nesaf yn y gyfres yn canolbwyntio ar blanhigion gyda chyhoeddiad pellach yn canolbwyntio ar faterion y pridd yn ei dilyn.

Am fwy o wybodaeth am y gyfres Materialities in Anthropology and Archaeology a gyhoeddir gan Wasg Prifysgol Cymru, ewch i https://www.uwp.co.uk

Mae Luci Attala yn Uwch Ddarlithydd mewn Anthropoleg ar gampws Prifysgol Cymru Y Drindod Dewi Sant yn Llambed.  Mae hefyd yn Uwch Gymrawd yn yr AAU; yn enillydd Gwobr Gŵn Gwyrdd (2015) am ei gwaith ar gynaliadwyedd, ac yn dderbynnydd Gwobr Seren Aur y Cenhedloedd Unedig (2014) am ei gwaith yn Kenya.

Yn ogystal â bod yn Ddarllenydd yn Archeoleg Môr y Canoldir ar gampws Prifysgol Cymru Y Drindod Dewi Sant yn Llambed, mae Dr Louise Steel hefyd yn Uwch Gymrawd yn yr AAU, ac wedi cyfarwyddo gwaith maes archeolegol yng Nghiprys a Gaza.

I ddarganfod rhagor am y cyrsiau Anthropoleg ac Archeoleg a addysgir gan Luci a Louise ar gampws Y Drindod Dewi Sant yn Llambed, ewch i www.uwtsd.ac.uk os gwelwch yn dda.

Gwybodaeth Bellach

I gael rhagor o wybodaeth, cysylltwch â Siân-Elin Davies, Prif Swyddog Cyfathrebu a Chysylltiadau Cyhoeddus ar 01267 676908 / 07449 998476 sian-elin.davies@pcydds.ac.uk