Cylch cynhanesyddol enfawr 'syfrdanol' yn cael ei ddarganfod ger Côr y Cewri


22.06.2020

Mae un o safleoedd cynhanesyddol mwyaf posibl yn y DU wedi cael ei ddarganfod ger Côr y Cewri gan gonsortiwm o archeolegwyr sy'n cynnwys Dr Martin Bates o Brifysgol Cymru Y Drindod Dewi Sant.

Durrington

Map o Durrington.

Mae cylch enfawr 2km o led o byllau cynhanesyddol hyd at 10m ar draws a 5m o ddyfnder wedi cael ei ddarganfod o amgylch y meingylch mawr yn Durrington Walls a'r safle enwog yn Woodhenge. Mae'r strwythurau wedi eu dyddio trwy ddulliau carbon i ryw 2500CC.

Mae archeolegwyr yn credu bod y cylch yn nodi ffin o amgylch y meingylch enfawr yn Durrington. Credir y gallai'r nodweddion, ynghyd â  llinell bost fewnol, fod wedi tywys pobl tuag at y safleoedd crefyddol a rhybuddio eraill i beidio â chroesi'r ffin.

Rhan o rôl Dr Martin Bates yn y prosiect oedd drilio'r tyllau yn y nodweddion roedd y geoffiseg wedi eu nodi, gan alluogi'r tîm i gael samplau i’w dyddio ac i archwilio newid amgylcheddol cysylltiedig.

"Wrth ddarganfod nodweddion o'r maint hwn yn y gorffennol, byddai hynafiaethwyr ac archeolegwyr cynharach wedi defnyddio methodolegau cymharol amrwd, cloddio yn bennaf, i ddarganfod rhagor," meddai Dr Martin Bates o’r Drindod Dewi Sant.

"Heddiw, gallwn fynd ati’n fwy pwyllog a chydymdeimladol wrth gyflawni archaeoleg. Mae tyllu tra manwl, wedi ei arwain gan waith synhwyro o bell, a thipyn o lwc, wedi ein galluogi i adennill darnau o esgyrn yn agos at waelod un o'r nodweddion hyn ac sydd wedi caniatáu i ni ddyddio eu mewnlenwad cychwynnol."

Dr Martin Bates

Dr Martin Bates, Prifysgol Cymru Y Drindod Dewi Sant.

Cynhaliwyd ymchwil ar y pyllau yn Durrington gan gonsortiwm o archeolegwyr dan arweiniad Prifysgol Bradford yn rhan o brosiect Tirweddau Cudd Côr y Cewri, a chyda Sefydliad Chwilota Archeolegol ac Archaeoleg Rithwir Ludwig Boltzmann, Prifysgol Cymru Y Drindod Dewi Sant ynghyd â Phrifysgolion BIrmingham, St Andrews, Warwick a Chanolfan Ymchwil Amgylcheddol Prifysgolion yr Alban (Prifysgol Glasgow).

Mae ymchwilwyr wedi nodi hyd at 20 o 'siafftiau' ond mae'n bosibl bod mwy na 30 yn wreiddiol.

Meddai Dr Nick Snashall, archeolegydd yr Ymddiriedolaeth Genedlaethol ar gyfer Safle Treftadaeth y Byd Côr y Cewri ac Avebury: "Yn fan lle'r oedd adeiladwyr Côr y Cewri yn byw ac yn gwledda mae Durrington Walls yn allweddol i ddatgloi hanes tirwedd ehangach Côr y Cewri, ac mae'r darganfyddiad syfrdanol hwn yn cynnig cipolwg newydd i ni ar fywydau a chredoau ein hynafiaid neolithig.

"Mae'r tîm Tirweddau Cudd wedi cyfuno gwaith maes archeolegol arloesol â gwaith ditectif hen ffasiwn i ddatgelu'r darganfyddiad rhyfeddol hwn ac llunio pennod newydd sbon yn hanes tirwedd Côr y Cewri."

Mae cyhoeddiad o’r ymchwil yn Durrington ar gael ar ffurf erthygl mynediad agored yn Internet Archaeology.

Durrington

Nodyn i'r Golygydd

Mae’r prifysgolion a gynhaliodd yr ymchwil maes sy’n cefnogi'r datganiad hwn i'r wasg yn cynnwys Prifysgol Bradford gyda Sefydliad Chwilota Archeolegol ac Archaeoleg Rithwir Ludwig Boltzmann ar gyfer Prifysgolion Birmingham, St Andrews, Y Drindod Dewi Sant (Prifysgol Cymru), Warwick, a Chanolfan Ymchwil Amgylcheddol Prifysgolion yr Alban. Cyflawnwyd y gwaith yn rhan o brosiect Tirweddau Cudd Côr y Cewri a gasglodd ynghyd arbenigwyr mewn gwaith chwilota geoffisegol a synhwyro o bell anfewnwthiol, ac arbenigwyr mewn cynhanesyddol ac archaeoleg tirwedd ym Mhrydain, er mwyn gwneud gwaith ymchwil yn un o'r tirweddau archeolegol pwysicaf yn Ewrop. Roedd yr arolwg geoffisegol a’r galluoedd delweddu’n bosibl yn unig oherwydd arbenigedd unigryw ac adnoddau cyfunol y bartneriaeth prosiect ehangach a chydweithrediad rhyngwladol Ludwig Boltzmann Gesellschaft (Awstria), Amt der Niederösterreichischen Landesregierung (Awstria), Prifysgol Fienna (Awstria), Prifysgol Technoleg Fienna (Awstria), ZAMG – Sefydliad Canolog Meteoroleg a Geodeinameg (Awstria), Technolegau Awyr (Awstria), 7rheswm (Awstria), ÖAW – Academi Gwyddorau Awstria (Awstria), ÖAI – Sefydliad Archeolegol Awstria (Awstria), RGZM Mainz – Römisch‐Germanisches Zentralmuseum Mainz (yr Almaen), Prifysgol Birmingham mewn cydweithrediad â Phrifysgol Bradford (GB), Arkeologerna y Statens Historiska Museer (Sweden), NIKU – Athrofa Treftadaeth Ddiwylliannol Norwy (Norwy), a Vestfold fylkeskommune – Kulturarv (Norwy).

 

Gwybodaeth Bellach

Am wybodaeth bellach, cysylltwch â Sian-Elin Davies, Prif Swyddog Cyfathrebu a Chysylltiadau Cyhoeddus ar 01267 676908 / 07449 998476 sian-elin.davies@pcydds.ac.uk