Illustration of Lampeter University Buildling

Llanbedr Pont Steffan

Mae archif sefydliadol Coleg Dewi Sant, a ddaeth yn ddiweddarach yn Brifysgol Cymru, Llanbedr Pont Steffan ac yn aelod cyfansoddol o Brifysgol Cymru Y Drindod Dewi Sant, yn cofnodi bywyd y Coleg dros y ddwy ganrif ers ei sefydlu yn 1822. Mae’r cofnodion cynharaf yn rhagddyddio sefydlu’r Coleg ac yn cynnwys gohebiaeth rhwng y Sylfaenydd, yr Esgob Burgess ac, er enghraifft, roddwyr i’w gynllun mawr a darpar diwtoriaid, a rhwng John Jones, Trysorydd y Coleg, a’r pensaer, C. R. Cockerell. Mae cofnodion swyddogol yn cynnwys y Siarteri a Statudau, Cofrestri, Cofnodion Arholiadau, Llyfrau Cofnodion, Cofnodion Ariannol, Adroddiadau Blynyddol, a Chalendrau a Phrosbectysau. Mae'r Casgliad Ffotograffig a’r Cofnodion Myfyrwyr yn rhoi cnawd ar esgyrn hanes ‘swyddogol’ y Coleg ac yn taflu goleuni ar fywydau personol yr unigolion hynny sydd wedi ffurfio corff y Coleg yn ystod ei 200 mlynedd o hanes.

Mae’r casgliad hefyd yn cynnwys ychydig o ddeunydd sy’n ymwneud ag Ysgol Coleg Dewi Sant a’r Ysgol Ramadeg yn Ystrad Meurig.

Sefydlwyd Gwasanaeth Archifau Prifysgol Cymru, Llanbedr Pont Steffan (fel yr oedd bryd hynny) yn 1970 gan y Darlithydd Hanes a’r Archifydd Anrhydeddus D. T. W. Price. Bu Price yn casglu ac yn crynhoi deunyddiau archifol yn ymwneud â hanes y coleg, ynghyd â phapurau cyn aelodau staff a myfyrwyr, wrth ymgymryd ag ymchwil ar gyfer ei waith dwy gyfrol, A History of Saint David's University College, Lampeter (Gwasg Prifysgol Cymru, 1977 a 1990).

Caerfyrddin

Sefydlwyd Coleg Hyfforddi Athrawon y Drindod, Caerfyrddin yn 1848 i hyfforddi dynion Anglicanaidd i addysgu mewn ysgolion elfennol a gynhelid gan Gymdeithas Genedlaethol Eglwys Loegr. Yr enw gwreiddiol oedd Coleg Hyfforddi De Cymru a Sir Fynwy; fe’i ailenwyd yn Goleg y Drindod yn 1931 ar ôl adeiladu capel newydd ar gampws y Coleg.

Mae hanes manwl y Coleg ar gael yn: Russell Grigg, History of Trinity College Carmarthen 1848-1998, Gwasg Prifysgol Cymru, 1998.

Mae cofnodion y Coleg ar gael yn yr Archif yn Llambed wedi iddynt gael eu trosglwyddo o Swyddfa Cofnodion Sir Gaerfyrddin i Brifysgol Cymru Y Drindod Dewi Sant yn 2013. Mae’r cofnodion wedi’u rhannu’n saith grŵp: Materion Llywodraethu, Gweinyddu a Chyllid, Addysgu a'r Cwricwlwm, Ystad, Cofnodion Myfyrwyr, Materion Colegol a Materion Myfyrwyr.

Derbyniodd Canolfan Ymchwil Roderic Bowen ddeunydd ychwanegol yn 2017 a oedd yn cynnwys ffotograffau yn bennaf, ychydig o ddogfennau a deunydd argraffedig, a gwybodaeth yn ymwneud â'r cyn Brifathro, y Parch. Ganon T Halliwell.

Abertawe

Cysylltwch â specialcollections@uwtsd.ac.uk